جدیدترین آمار عملیات بازار باز نشان میدهد بانک مرکزی در هفته منتهی به 17 تیر 1405 تنها با 50 هزار میلیارد تومان از مجموع 361 هزار میلیارد تومان درخواست نقدینگی بانکها موافقت کرده است؛ به عبارتی تنها 13.7 درصد از درخواستها پذیرفته شدهاند.
به گزارش سایت بازار طلا، بانک مرکزی در تازهترین گزارش مربوط به عملیات بازار باز، رویکردی انقباضی را در مدیریت نقدینگی شبکه بانکی به نمایش گذاشت. بر اساس این آمار، از مجموع 361 هزار میلیارد تومان درخواست بانکها برای دریافت منابع، تنها 50 هزار میلیارد تومان مورد تأیید قرار گرفته است؛ اقدامی که میتواند نشانه آغاز دورهای جدید از انضباط پولی و کنترل رشد نقدینگی در اقتصاد ایران باشد.
کارشناسان معتقدند این تصمیم علاوه بر کنترل پایه پولی، پیام روشنی برای بانکهای دارای کسری مزمن نقدینگی دارد و نشان میدهد بانک مرکزی دیگر قصد ندارد بدون محدودیت منابع ارزانقیمت در اختیار شبکه بانکی قرار دهد.
عملیات بازار باز چیست و چرا اهمیت دارد؟
عملیات بازار باز یکی از مهمترین ابزارهای سیاست پولی بانک مرکزی برای تنظیم نقدینگی و مدیریت نرخ سود در اقتصاد محسوب میشود. در این سازوکار، بانکهایی که با کمبود نقدینگی کوتاهمدت مواجه میشوند، با ارائه اوراق مالی میتوانند منابع مورد نیاز خود را از بانک مرکزی دریافت کنند.
از آنجا که نرخ سود این منابع حدود 23 درصد است و از نرخ بازار بینبانکی پایینتر محسوب میشود، بانکها معمولاً ترجیح میدهند کسری منابع خود را از این مسیر جبران کنند. اما اگر این منابع بدون محدودیت در اختیار بانکها قرار گیرد، میتواند به افزایش پایه پولی، رشد نقدینگی و در نهایت تشدید تورم منجر شود.
چرا بانک مرکزی درخواست بانکها را محدود کرد؟
بررسی سیاست اخیر نشان میدهد بانک مرکزی با هدف مهار تورم و جلوگیری از رشد بیرویه نقدینگی، دسترسی بانکها به منابع خود را محدود کرده است.
پذیرش تنها 13.7 درصد از درخواستها بیانگر آن است که سیاستگذار پولی تلاش میکند بانکها را به مدیریت بهتر منابع، کاهش وابستگی به پول پرقدرت و اصلاح ساختار مالی خود وادار کند. این رویکرد همچنین هزینه اتکا به منابع بانک مرکزی را برای بانکهای ناتراز افزایش میدهد.
بانکهای ناتراز بیشترین فشار را تحمل خواهند کرد
یکی از مهمترین اهداف این سیاست، کاهش وابستگی بانکهایی است که سالها با کسری نقدینگی روبهرو بودهاند و بخش قابل توجهی از منابع مورد نیاز خود را از بانک مرکزی تأمین میکردند.
در سالهای گذشته، برخی بانکها به جای اصلاح ساختار ترازنامه و مدیریت داراییها، به استفاده مستمر از منابع بانک مرکزی روی آورده بودند؛ موضوعی که به افزایش پایه پولی و رشد نقدینگی دامن میزد.
اکنون محدود شدن دسترسی به این منابع، بانکهای ناتراز را ناچار میکند برای تأمین نقدینگی، به سمت جذب سپرده، مدیریت داراییهای غیرمولد و اصلاح ساختار مالی حرکت کنند.
کنترل پایه پولی؛ مهمترین هدف سیاست جدید
یکی از مهمترین آثار محدود شدن تزریق منابع در عملیات بازار باز، کنترل رشد پایه پولی است.
پایه پولی یا پول پرقدرت، مهمترین منبع ایجاد نقدینگی در اقتصاد به شمار میرود و هرگونه افزایش آن میتواند از طریق ضریب فزاینده پولی، حجم نقدینگی را چند برابر کند. به همین دلیل، بسیاری از اقتصاددانان کنترل پایه پولی را یکی از مؤثرترین ابزارهای مهار تورم میدانند.
سیاست اخیر بانک مرکزی نیز در همین راستا ارزیابی میشود و هدف آن جلوگیری از شکلگیری موجهای جدید تورمی از مسیر خلق پول است.
آیا این سیاست به تأمین مالی تولید آسیب میزند؟
با وجود مزایای سیاست انقباضی، برخی کارشناسان معتقدند سختگیری بیش از حد در تزریق منابع میتواند هزینه تأمین مالی بانکها را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، اگر بانکها نتوانند منابع جایگزین جذب کنند، احتمال کاهش پرداخت تسهیلات به واحدهای تولیدی و بنگاههای اقتصادی وجود خواهد داشت. بنابراین موفقیت این سیاست زمانی تضمین میشود که منابع محدود موجود به جای فعالیتهای غیرمولد، به سمت سرمایه در گردش تولید و پروژههای اقتصادی هدایت شود.
به اعتقاد تحلیلگران، هدف اصلی سیاست پولی نباید صرفاً کاهش حجم پول باشد، بلکه باید کیفیت تخصیص منابع نیز بهبود یابد تا اقتصاد از آثار منفی محدودیت اعتباری مصون بماند.
کارشناسان چه میگویند؟
برخی کارشناسان اقتصادی، کاهش نرخ پذیرش درخواست بانکها را یکی از جدیترین اقدامات انضباطی بانک مرکزی در سالهای اخیر میدانند.
به باور آنان، این سیاست میتواند وابستگی بانکهای ناتراز به منابع بانک مرکزی را کاهش داده و مانع انتقال مشکلات نظام بانکی به تورم عمومی اقتصاد شود. البته این رویکرد زمانی اثربخش خواهد بود که اصلاح ساختار بانکها نیز همزمان ادامه یابد؛ زیرا محدود کردن دسترسی به منابع، بدون اصلاح ریشهای نظام بانکی، نمیتواند به تنهایی مشکلات موجود را برطرف کند.
آغاز فصل جدید سیاستهای انقباضی بانک مرکزی
پذیرش تنها 13.7 درصد از درخواستهای بانکها در عملیات بازار باز را میتوان نشانهای از تغییر رویکرد بانک مرکزی در مدیریت نقدینگی و کنترل تورم دانست. این سیاست میتواند رشد پایه پولی را مهار کرده، از خلق نقدینگی بیضابطه جلوگیری کند و بانکها را به اصلاح ساختار مالی خود سوق دهد.
با این حال، موفقیت نهایی این رویکرد به نحوه هدایت منابع بانکی بستگی دارد. اگر همزمان با کنترل نقدینگی، تأمین مالی بخش تولید تقویت شود و منابع به سمت فعالیتهای مولد هدایت شوند، این سیاست میتواند علاوه بر مهار تورم، زمینهساز رشد پایدار اقتصادی نیز باشد. اما در صورت کاهش دسترسی تولیدکنندگان به تسهیلات، بخشی از آثار مثبت این تصمیم ممکن است تحتالشعاع قرار گیرد.
منبع : بازار طلا
