رازهای الماس سیاه؛ تفاوت نمونه طبیعی با الماس سیاه تقویت‌شده

الماس سیاه چیست؟

الماس‌های سیاه با وجود ظاهر متفاوتشان، در اصل همان الماس‌های سفید هستند که تحت شرایط خاصی رنگ تیره به خود گرفته‌اند. این سنگ‌های قیمتی از کربن خالص تشکیل شده‌اند و ساختار بلوری مشابهی با الماس‌های معمولی دارند. با این حال، رنگ تیره الماس سیاه ناشی از وجود ناخالصی‌ها و ساختار بلوری متفاوت آن است. وجود مواد خارجی مانند گرافیت و سایر کانی‌های تیره در ساختار الماس، باعث جذب نور و ایجاد رنگ سیاه در این سنگ می‌شود.

همچنین، الماس سیاه از تعداد زیادی بلور ریز به هم چسبیده تشکیل شده است؛ در حالی که الماس‌های معمولی از یک بلور بزرگ تشکیل می‌شوند. این ساختار پلی‌کریستالین نیز در تیره شدن رنگ الماس سیاه نقش دارد.

در واقع، می‌توان گفت که الماس سیاه یک الماس سفید است که ناخالصی‌های سیاه درون آن به قدری زیاد است که رنگ آن را تیره کرده‌اند. این رنگ می‌تواند سیاه، خاکستری یا حتی سایه‌های مختلف سبز تا قهوه‌ای باشد. شدت رنگ الماس سیاه به میزان ناخالصی‌های موجود در آن بستگی دارد؛ هر چه ناخالصی‌ها بیشتر باشند، رنگ الماس نیز تیره‌تر خواهد بود.

یکی دیگر از ویژگی‌های منحصربه‌فرد الماس سیاه، ساختار متخلخل آن است و حباب‌های گازهایی مانند هیدروژن و نیتروژن در میان ساختار آن گرفتار شده‌اند. این ساختار متخلخل باعث می‌شود که الماس سیاه از انواع معمولی سخت‌تر باشد. به همین دلیل، تراش دادن و پرداخت کردن الماس سیاه چندان آسان نیست و به مهارت و دقت بیشتری نیاز دارد.

شاید به همین دلیل باشد که الماس سیاه در صنعت جواهرسازی کمتر از انواع دیگر الماس مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این حال، این نوع الماس در سال‌های اخیر، به دلیل زیبایی و جذابیت خاص خود محبوبیت بیشتری پیدا کرده است. الماس سیاه به طور عمده در کشورهای آفریقایی و برزیل استخراج می‌شود.

بیشتر بخوانید: الماس چیست | تاریخچه جامع سنگ الماس

انواع الماس سیاه

الماس سیاه با وجود ظاهر یکسان، به انواع مختلفی تقسیم می‌شود که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. این تفاوت‌ها ناشی از نحوه شکل‌گیری، ساختار و مواد تشکیل‌دهنده آن‌ها است. انواع الماس سیاه عبارت‌اند از:

کربنادو (Carbonado)

کربنادو یکی از معروف‌ترین انواع الماس سیاه است که به صورت پلی‌کریستالین یافت می‌شود. این نوع الماس از تبلور الماس معمولی با گرافیت و کربن آمورف در کنار هم به وجود می‌آید. وجود گرافیت و کربن آمورف در ساختار کربنادو باعث ایجاد رنگ سیاه در این نوع الماس می‌شود. کربنادو معمولاً در اندازه‌های بزرگ یافت می‌شود و به دلیل سختی زیاد، در صنایع مختلف کاربرد دارد.

بورت (Bort)

بورت نوع دیگری از الماس سیاه است که تبلور ضعیف‌تری نسبت به کربنادو دارد. این نوع الماس معمولاً به صورت دانه‌های گرد و دایره‌ای در طبیعت یافت می‌شود. بورت کدر و نیمه شفاف است و به دلیل اندازه کوچک و کیفیت پایین، ارزش چندانی به عنوان سنگ قیمتی ندارد. با این حال، به دلیل سختی بالا در صنایع ساینده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فرامسایت (Framesite)

فرامسایت نوعی از الماس بورت به شمار می‌رود که بسیار ریزتر از آن است. تراکم بلورها در این نوع الماس بسیار بالا است؛ به گونه‌ای که برش دادن آن‌ها با اره‌های الماس امکان‌پذیر نیست. فرامسایت به دلیل اندازه بسیار کوچک و سختی زیاد کاربرد محدودی دارد و بیشتر در تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استوارتایت (Stewartite)

استوارتایت نوع دیگری از بورت است که به دلیل وجود عنصر مگنتیت در ساختار آن، خاصیت مغناطیسی دارد. این نوع الماس دارای حفره‌های کمتری نسبت به دیگر انواع الماس سیاه است که باعث کاهش وزن آن می‌شود. استوارتایت نیز مانند فرامسایت کاربرد محدودی دارد و بیشتر در تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

الماس سیاه تقویت‌شده چیست؟

الماس‌های سیاه تقویت‌شده در اصل الماس‌های سفید معمولی هستند که به دلیل داشتن حجم بالایی از ناخالصی‌ها، ارزش اقتصادی چندانی ندارند و بیشتر در صنایع مختلفی بجز جواهرسازی مورد استفاده قرار می‌گیرند. با این حال، گاهی اوقات از طریق فرآیندهای بهبودسازی مانند تابش اشعه یا حرارت‌دهی، رنگ این الماس‌ها به رنگ مشکی تغییر داده می‌شود. این فرآیندها به منظور افزایش جذابیت ظاهری و در نتیجه، افزایش ارزش تجاری آن‌ها صورت می‌گیرد.

به بیان دقیق‌تر، اصطلاح تقویت‌شده در مورد الماس سیاه به این معنا است که رنگ الماس به طور مصنوعی تغییر یافته است. با توجه به اینکه الماس‌های سیاه طبیعی بسیار نادر و کمیاب هستند، بسیاری از تولیدکنندگان جواهرات و زیورآلات، الماس‌های سفید معمولی را به الماس سیاه تبدیل کرده و در تولیدات خود به کار می‌برند. در واقع، اکثریت الماس‌های سیاه موجود در بازار، نمونه‌های تقویت‌شده‌ای هستند که از طریق روش‌های مصنوعی رنگ‌آمیزی شده‌اند.

سرعت بالای تولید، کیفیت مطلوب، تنوع رنگی و قیمت پایین‌تر الماس‌های مصنوعی در مقایسه با الماس‌های طبیعی، موجب شده است که بسیاری از مراکز تحقیقاتی و تولیدی بر روی تولید الماس مصنوعی سرمایه‌گذاری و تمرکز کنند.

با این حال، باید به این نکته توجه داشت که رنگ سیاه مصنوعی ایجادشده در الماس‌های تقویت‌شده ممکن است به مرور زمان از بین برود و رنگ اصلی الماس که اغلب بی‌رنگ یا مایل به سفید است، دوباره نمایان شود. حتی شست‌وشو و تمیز کردن مداوم نیز می‌تواند به تدریج باعث از بین رفتن لایه رنگی مصنوعی شود. این موضوع اهمیت تشخیص الماس سیاه طبیعی از نوع تقویت‌شده را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

تفاوت الماس سیاه طبیعی و تقویت شده

درک تفاوت‌های ظریف بین الماس‌های سیاه طبیعی و الماس سیاه تقویت‌شده نیازمند بررسی دقیق ویژگی‌های آن‌ها است. با شناخت این موارد می‌توانید با اطمینان بیشتری اقدام به خرید الماس سیاه کنید:

ساختار کریستالی

الماس سیاه طبیعی دارای ساختاری پیچیده و نامنظم است. در واقع، این نوع الماس اغلب حاوی ناخالصی‌های متعددی است که در طول شکل‌گیری در آن به وجود آمده‌اند. این ناخالصی‌ها می‌توانند شامل مواد معدنی دیگر یا حتی عناصر غیرفلزی باشند. الماس‌های مصنوعی یا تقویت‌شده بر خلاف الماس سیاه طبیعی، دارای ساختاری بسیار یکنواخت‌تر و منظم‌تر هستند.

فرآیند تولید کنترل‌شده در آزمایشگاه، امکان ایجاد ساختاری بدون نقص و عاری از ناخالصی‌های زیاد را فراهم می‌کند. این تفاوت در ساختار کریستالی یکی از راه‌های اصلی و در دسترس تشخیص الماس سیاه طبیعی از نمونه‌های مصنوعی است. الماس طبیعی معمولاً سطحی ناهموار و دارای خط و خش دارد.

وزن مخصوص

وزن مخصوص یک ماده نسبت وزن آن به حجم معینی از آب است. الماس‌های طبیعی به طور معمول دارای وزن مخصوص بیشتری نسبت به الماس‌های مصنوعی هستند. این تفاوت ناشی از ساختار متراکم‌تر و وجود ناخالصی‌های بیشتر در الماس‌های طبیعی است. اگرچه این روش تشخیص به تجهیزات دقیق نیاز دارد؛ اما می‌تواند به عنوان یک شاخص اولیه برای تشخیص اصالت الماس سیاه مورد استفاده قرار بگیرد.

رنگ و بازتاب نور

الماس‌های سیاه طبیعی و تقویت‌شده در نحوه بازتاب نور نیز تفاوت‌هایی دارند. یکنواختی رنگ در الماس سیاه طبیعی از اهمیت بالایی برخوردار است. وجود سایه‌های قهوه‌ای تیره یا ترکیبی از رنگ‌های مشکی می‌تواند نشانه‌ای از تقلبی بودن الماس باشد. رنگ بدنه الماس سیاه اصل در طیف‌های مختلفی از جمله بی‌رنگ، قهوه‌ای تیره، سبز تیره و سبز زیتونی متغیر است؛ در حالی که الماس سیاه طبیعی کاملاً مات است و درخشندگی فلزی دارد.

به همین دلیل، با قرار دادن هر دو نوع الماس زیر منبع نوری، می‌توان متوجه تفاوت در رنگ و بازتاب نور شد. به طور معمول، الماس سیاه تقویت‌شده زیر نور درخشندگی و براقی بیشتری دارد؛ در حالی که الماس سیاه اصل به دلیل خلل و فرج (منافذ) بیشتر، نور بیشتری به خود جذب می‌کند و مات‌تر و تیره‌تر به‌نظر می‌رسد.

آزمایش مه

یکی از روش‌های ساده برای تشخیص الماس سیاه اصل، انجام آزمایش مه است. برای انجام این آزمایش کافی است روی سنگ بازدم کنید و سطح آن را با بخار بپوشانید. اگر سطح سنگ به سرعت پاک شود، احتمالاً الماس اصل است. در غیر این صورت، اگر مدت زیادی طول بکشد تا سطح سنگ پاک شود، احتمالاً با یک سنگ تقلبی مواجه هستید. الماس‌های اصل به دلیل خاصیت رسانایی حرارتی بالا، بخار را به سرعت از سطح خود دفع می‌کنند.

قیمت

قیمت یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در تشخیص الماس سیاه طبیعی از نوع تقویت‌شده است. الماس‌های سیاه تقویت‌شده به طور معمول ارزان‌تر از الماس‌های طبیعی هستند. به عنوان مثال، یک الماس سیاه تقویت‌شده یک قیراطی ممکن است قیمتی در حدود 100 تا 200 دلار داشته باشد. در مقابل، الماس سیاه طبیعی با شناسنامه GIA 1 تا 3 قیراطی می‌تواند قیمتی بین 1500 تا 3000 دلار داشته باشد.

سخن پایانی

در پایان باید تأکید کرد که تشخیص الماس سیاه طبیعی از نوع تقویت‌شده نیازمند دانش، تجربه، تخصص و البته ابزار حرفه‌ای است. با توجه به تفاوت‌های فیزیکی و شیمیایی موجود بین این دو نوع الماس، کارشناسان گوهرشناسی می‌توانند با استفاده از تجهیزات پیشرفته، اصالت و کیفیت الماس سیاه را تعیین کنند. از این رو، توصیه می‌شود قبل از خرید الماس سیاه، از یک متخصص معتبر مشورت گرفته و از صحت اطلاعات ارائه شده اطمینان حاصل کنید. انتخاب آگاهانه و خرید از یک فروشگاه معتبر، رمز ماندگاری یک سرمایه‌گذاری ارزشمند است.